Bernart Etxepare eta Linguae Vasconum Primitiaeren eskema

Ahozko aurkezpen bat egiteko eskema hau oso erabilgarria da.

Jaio = Sarasketa, Nafarroa Beherea, 1480 inguruan

Heriotza = leku ezezaguna, 1560 inguruan

Euskarazko lehen liburu inprimatuaren idazlea izan zen.

Apaiza, (mosen trataera).

Bizitza

Bizitza gehiena Garazin,

Eiheralarreko erretore eta Donibane Garaziko bikario izan

1512tik aurrerako gerrak eta istiluak bizi

1516an, Henrike II.a Nafarroakoak, Fernando II.a Aragoikoaren kontra, Donibane setiatu zuenean Etxepare han zegoen

Poema, Preso egon zen Bearnon Nafarroako erregearen mende.

Atxilotzearen arrazoiak ez daude argi: batzuek, gatazkan Gaztelako erregearen alde. Beste batzuek, arrazoi politikoak baino, moralak

Etxeparek ozenki aldarrikatu bere errugabetasuna

Gero, poema liburua idatzi zuenean, argitaratu zioten. Sasoi hartarako ez zen gutxi, euskarazko lehenbizikoa zela kontuan.

LINGUAE VASCONUM PRIMITIAE

Bordelen plazaratu zen1545ean

Tituluan, hitzaurrean eta amaierako poemetan agerian Etxeparek lehen euskal idazlea dela.

«Euskararen hastapenak»

Oihenarten esanetan, bigarren argitarapen bat ere izan

Testuak 31 lerroko hitzaurrea

Kantuak ere, 15 (8/7) silabetako bertsokoak, behenafarreraz idatziak, euskalki hori herri xeheak erabiltzen zuen bezalaxe baliatuta.

Lau multzotan bilduta, gaiaren arabera: erlijiozko 2, amodiozko 10, autobiografiarako eta askatasuna goratzeko 1, eta euskara goresteko 2.

Askatasuna goraipatzen duen poema autobiografikoan, kontatzen du Bearnon, Nafarroako erregeari traizio egin izanaren salaketa faltsua jarri ziotelako.

Liburuak ez zabalkunde handia, ale bakarra heldu, Parisko Liburutegi Nazionalean gordeta

Metrikak latinezko Erdi Aroko poesian ditu erroak.

Hamabost kantuetatik lau izan ezik, guztiak zesurak erdibitutako zortzi eta zazpi silabako bi hemistikioz osatuak.

Amaierako kontrapasaren hasierak honela dio:

Heuscara ialgui adi campora

Garacico herria

Benedica dadila

Heuscarari eman dio

Behar duyen thornuya.

Heuscara

Ialgui adi plaçara

Berce gendec vste çuten

Ecin scriba çayteyen

Testu honen eredu bat: http://euskaraetaliteratura.blogspot.com.es/2011/01/linguae-vasconum-primitiae-ikusgai.html

Segurtasuna sarean, Hausnarketa

Dokumentala pixka beldurgarria da, sareak oso arriskutsuak izan daitezke.

Interneten sorrera baino lehen, pertsonak ez geneukan hainbeste informazio digitalizatua, zure lagunak zure helbidea zekiten pertsona bakarrak ziren, orain, zure helbidea mundu guztia jakin ahal du. Urrats faltsu bat sareetan zure amaiera izan ahal da.

Sareak erabiltzeko arriskuen jakitun izan behar zara, ezin duzu zure informazio guztia leku publiko batean jarri arazo handiak izan ahal dituzulako. Adibide on bat mutil bati gertatu zitzaiona da, pakete bat igo zuen sareetara, paketean bere helbidea zegoen. Gero oporretan zegoela argitaratu zuen. Bere kontua ikusten lapur batzuk paketearen helbidera joan ziren eta familia oporretan zegoenez dena lapurtu zieten eta ezin izan zuten ezertxo ere egin.

Sareak erabiltzen dituzten gehienak nerabeak dira, erraz engainatua ahal zaie eta problema handitan sartu ahal dira pertsona desegokiekin harremanetan egoten. Helduak ere erabiltzen dituzte, eta ziur aski ere engainatzen dituzte baina ez hain beste maiztasunarekin, nerabeak fidakorragoak direnez arrisku gehiago daukate baina heldu

fidakor bat arrisku bera dauka. Pertsona heldu bati txartelaren zenbakia lapurtu ahal diote edo beraien identitatea ordezkatu. Azkenean berdin dio pertsonaren adina, guztiak arriskuan gaude sareetan.

Beste kontu arriskutsu bat pedofiloak dira. Haien profilean nerabeen argazkiak ipintzen dituzte eta neskak engainatzen dituzte haiekin geratzeko edo argazkiak bidaltzeko eta gero xantaia egiten diete argazki gehiago bidaltzeko, bestela haien argazkiak publikatuko dituzten mehatxuarekin.

Gure aiten garaian ez zeuden problema hauek, baina internet bizitza erraztu digula ukaezina da.

Sare sozialen gauza guztiak ez dira txarrak, munduko gauza guztiak bezala gauza onak eta txarrak ditu. Gehienak onak dira baina txarrak direnak hain txarrak direnez gehiago direla ematen du.

Sareei esker zure lagunekin harremanetan egon ahal zara munduko parte guztietatik eta pertsona berri asko aurkitu ahal dituzu. Gertatzen dena da, agian lagun onak edo pertsona faltsu bat izan daitekeela zutaz zerbait nahi duena.

Sare sozialak ez dira txarrak buruarekin erabiltzen badituzu. Pertsonei ez zaie inporta non bizi zaren edo zein da zure mugikor zenbakia.

Graffitiak

Graffitiak

Nire ustez graffitiak artetzat hartu beharko lirateke, baina ez guztiak.

Graffiti batzuk, San Frantzisko-ko auzo-latindarrean daudenak adibidez, museo askotan dauden margolanak baino askoz politagoak dira. Horma guztiak graffitiez estalita daude eta berriak egiteko Udalari baimena eskatu behar diozu. Graffiti horiek artea dira.

Beste aldetik, tontakeriekin edo beraien izenekin eraikinak zikintzen dituzten bandalikoen graffitiak, ezin dira artetzat hartu.

Guztiz librea izango bazen, hiriko horma guztiak graffitiez estalita egongo lirateke eta hori oso polita geratu ahal da, edo oso itsusia. Hoberena kale bat librea uztea izango zen han graffitilariek espresatzeko eta apaintzeko.

Udalek oso itsusi geratzen diren graffitiak ezabatu beharko lituzkete baina politak geratzen direnak ez, grafitti polit bat lekuei pertsonalitatea ematen dizkiote. Baina noski, graffitilaria graffiti hori egiteko baimena eskatu izan behar du, bestela bandalismoa egiten ari da.

Iruñeko graffitilariak haserretuta daude Udalak ezabatu dituzten graffitietan haien denbora eta esfortzua ipini zutelako eta ez dutelako bidezkoa ikusten haien lana hormetatik kentzea.

Beste aldetik Udalaren posizioa ulertzekoa da. Graffitiak polemika sortzen badute egin ahal duten bakarra guztiak kentzea da, ez zelako bidezkoa izango graffiti batzuk ezabatzea eta beste batzuk uztea. Graffitiak horma pribatuetan badaude, hormaren jabea garffiti ohiek desagertzea nahi badute, haien nahiak errespetatu behar dira. Nire ez ninteke graziarik egingo nire etxeko hormetan norbait zerbait marraztea nire baimenik gabe.
San Frantziskoko graffitietako bat

Sara izeneko gizona IRITZIA

Bernardo ATXAGA -  Sara izeneko gizona. Pamiela. 1998.

Oharra: Testu honek LIBURUAren SPOILERRAK IZAN AHAL DITU.

Liburu hau ez zait batere gustatu.

Pertsonaiei sakontasuna falta izan zaie, ni liburu asko irakurtzen ditut eta guztietan pertsonaiak pertsona errealak bezala sentitzen ditut baina liburu honekin ez zait hori gertatu. Pertsonaiak liburuko pertsonaia batzuk bezala ikusi ditut, besterik ez. Martin oso pertsonaia lineala da eta ez du inolako hazkunderik izan, liburua bukatu denean Martin, liburuaren hasieran bezala dago.

Beste aldetik, Aranbururen kontua dago. Aranburu, Martinen laguna izan zen gizona. Martinek hori egiten badio bere lagunei ez dakit zer egingo die bere etsaiei. Martin herrira iristen den momentuan Aranburu traidore bat dela pentsatzen du eta azkenean arrazoia daukala erakusten da. Hori liburutik gustatu zaidan gutxiena da. OSO aurreikustekoa da. Bernardok Martin oso azkarra zela erakutsi nahi zuen? Martinek ezin duela akatsik egin? Aranburu traidore bat dela susmatzea herrian oin bat ipini  bezain pronto, ez da batere sinesgarria.

Egia esanda Martin gorroto dudan pertsonai bat da, balore onen prototipo ziztrin bat bezala ikusi dut.

Pertsonaien arazoa argi uzteko Bordelaisen hilketa adibiderik onena da. Normalean liburuak irakurtzen ditudanean eta pertsonaia bat hiltzen dutenean triste, pozik, haserre, frustratuta eta hainbat emozio sentitzen ditut baina hilketa honekin ez nuen EZER sentitu. Momentu horretan katu batek arrain bat jaten zegoela jakiteak sentimendu handiagoa sortu izango lidake.

Lekuen deskribapena ez zegoen hain txarto baina pixka hobeto deskribatu ahal zituen. Irakurtzen ari nintzenean leku batzuen deskribapen sakona falta izan da. Logela bat handia dela esanda ez dakit nolakoa den logelaren kolorea, bertan dauden altzairuak eta abar.

Istorioari azpi-tramak eta errealismo gehiago falta izan zaio. Istorio guztian zehar inportatzen duen bakarra Martin Aranburu ustekabean harrapatzea zen eta istorioaren dinamika ez da hortik atera. Gran Viako kondearen kontua ez zegoen hain txarto, ziur aski liburuan gehien gustatu zaidana Margerette izan da, kondearen ezkongaia. Pertsonaia hori Martin baino askoz ausartagoa da, emakume bat izan arren bere etsaien kanpamenduan sartzen ausartzen delako bere senargaia askatzeko asmoarekin.

Bernardo Atxaga euskal literaturako gizonik inportanteenetako denez liburu honetan itxaropenak neuzkan, baxuak baina batzuk. Eta irakurri dudan libururik txarrenetako bat izan da. Atera dudan ondorioa beste hizkuntza batzuetatik euskaratutako liburuak irakurtzen jarraituko dudala. Agian euskaldunak oso onak gara sukaldaritzan baina idazle bezala…

(Hau nire iritzia da, zuek liburu honetaz edo euskal literaturaz beste iritzi bat izan ahal duzue. Nik zuen iritzia errespetatzen dut, horretxegatik espero dut zuek nire errespetatzea.)